Gru 052013
 

Mieczysław Kula

Mój Rok 1945

Moim wnukom ku pamięci

(Na podstawie własnych przeżyć i wybranej literatury)

Część 5

Na koniec podaję fragmenty artykułów zamieszczonych w tamtych dniach w prasie polskiej. Dokumenty te zebrał dr Alfred Mura i zamieścił w Nowinach Rybnickich w 1974 r.:

Nr 16 (864) z 17 IV, s. 3

Pierwsze dni na łamach prasy

W CYKLU felietonów dokumentalnych przypomnimy informacje prasy wojewódzkiej – „Trybuny Robotniczej” i „Dziennika Zachodniego” – z ziemi rybnickiej z pierwszych dni i miesięcy jej niepodległego bytu. Stanowią one dziś dokument tamtych bohaterskich i pracowitych dni, dokument wystawiający chlubne świadectwo naszym czynom i dokonaniom w latach, które stanowiły etap wyjściowy do budownictwa nowego i sprawiedliwego ustroju polityczno-społecznego Polsce — socjalizmu.

Materiału publicystycznego, jakim dysponujemy, celowo nie układaliśmy w cykle tematyczne, pozwoliwszy mu płynąć chronologicznie, by oddać pełnym autentyzmem atmosferę tych czasów, narastanie spraw i problemów w procesie ich rodzenia się. Będą się tu przeplatać sprawy wojny i jej bolesnych skutków, odbudowy życia gospodarczego, aprowizacji i mieszkań, oświaty i kultury, reformy rolnej, kształtowania się władzy ludowej. Trudy tych dni osładzała świadomość wolności, a świadomość ta rodziła uczucie prawdziwej wdzięczności dla Armii Radzieckiej. wyrażające się w różnych aktach dziękczynnych społeczeństwa ziemi rybnickiej.

DR ALFRED MURA

NA ŚLĄSKU UWOLNIONO RYBNIK, WODZISŁAW, STRZELNO! ARMIA CZERWONA 20 KM OD OSTRAWY! („Dziennik Zachodni” Nr 45 z 28 III 1945):

Wczoraj zdobyto Rybnik i Wodzisław. Marszałek Stalin w rozkazie specjalnym, ogłoszonym we wtorek, wyróżnił dowódcę I Frontu Ukraińskiego, marszałka Koniewa za zdobycie dwóch ważnych punktów oporu niemieckiego — Rybnika i Strzelna, co w Moskwie uczczono salutem 20 strzałów z 124 dział. Wojska I Frontu Ukraińskiego oprócz Rybnika i Strzelna zdobyły Wodzisław i 40 innych miejscowości, wśród nich Jankowice, Mszanę i Jastrzębie.

NA PROGU WOLNOŚCI (‚„DZ” Nr 60 z 14 IV 1945)

Armia Czerwona stanęła u wrót Rybnika. Niemcy zaczęli masowo ewakuować ludność z miasta. Opornych rozstrzeliwali bandyci z SS, chcieli złupić i zniszczyć wszystko, co pozostało.

Szkody wojenne są znaczne. Sam rynek nie ucierpiał wiele, kilka domów uszkodzonych, wieża ratuszowa. Najbardziej zniszczone są ul. Poprzeczna, Barbary, Gliwicka i Wodzisławska, spalony częściowo Stary Kościół. Nowy Kościół został znacznie uszkodzony. Ludzie powracają z ewakuacji. Nad miastem powiewają biało-czerwone sztandary.

Starostwo powiatowe ukonstytuowało się w Knurowie na kilka tygodni przed wyzwoleniem Rybnika. Tu powołano Referat MO, Referat Informacji i Propagandy. Starostą rybnickim został ob. dr Gawlik, wicestarostą ob. Biały. Władze dokonują objazdu wyzwolonych terenów. Do pracy zabrał się Zarząd Miasta z burmistrzem dr Weberem na czele. Czyni się duże wysiłki, aby w jak najkrótszym czasie dać miastu wodę, gaz i elektryczność. Ulicom przywraca się korzystny wygląd, usuwa się napisy niemieckie i nadaje im się nowe, polskie nazwy. Prace wokół usuwania gruzów postępują szybko naprzód. Reguluje się kwestię mieszkaniową i zabezpiecza mienie poniemieckie. Poważnym problemem jest zaopatrzenie mieszkańców w żywność. Z wielką pomocą przychodzi społeczeństwu Armia Radziecka dostawami cukru, mąki, mięsa i tłuszczów dla ludności pracującej.

Niemcy wywieźli zapasy, wykradli bydło i ziarno. Najgorzej przedstawia się południowa część powiatu, zwłaszcza okolice Żor, które najbardziej ucierpiały wskutek działań wojennych i zostały doszczętnie złupione. Niebawem uruchomionych zostanie kilka piekarń i rzeźni dla zaopatrzenia ludzi pracy. Uruchomi się też kilka stołówek. Dzięki energicznej pracy Referatu Informacji i Propagandy przy Starostwie Rybnickim, pod kierunkiem Ob. Grabca, zaczyna się budzić życie kulturalne i oświatowe. W 13 miejscowościach powstały domy kultury. Bardzo aktywnie w dzieło odbudowy włącza się młodzież. Żywą działalność przejawia PPR i ZWM.

TĘDY PRZESZŁA WOJNA. Reportaż z Rybnika T. Bartosza („Trybuna Robotnicza”, w dalszym ciągu „TR”, nr 66, z 30 IV 1945 r.).

Pociąg rusza z Katowic przeładowany pasażerami. Celem jazdy jest Rzędówka — ostatnia stacja przed Rybnikiem (…). Przy torze, po polach i drogach leżą graty rozbitych czołgów, samochodów i innych pojazdów wojskowych, pokryte już rdzą, porozrywane na strzępy. Wiadomo – tu była walka. Z Rzędówki trzeba iść pieszo. „Regulirowszczyk” zatrzymuje falę ludzi idących od pociągu. Teren szosy aż do samego Rybnika jest gęsto podminowany i stąd ta ostrożność radzieckich władz wojskowych. Po bokach szosy leżą węzły splątanego drutu, wiszą tabliczki z napisem w języku rosyjskim – „miny”. Radzieccy żołnierze pracują nad wykrywaniem potwornych hitlerowskich urządzeń. Przy zburzonym moście kolejowym w Paruszowcu pracują jacyś ludzie (…). Wkrótce stanie most, a wtedy ruszy transport kolejowy z Katowic w kierunku niedawno zdobytego Raciborza.

W Rybniku na ulicach pełno radzieckich żołnierzy. Z domów, z pustych oczodołów okien, powiewają biało – czerwone flagi. Rybnik zniszczony jest w 40 proc. Ileż ofiar i krwi kosztowało radzieckich żołnierzy zdobycie miasta. Kilkanaście razy przechodziło ono z rąk do rąk (..). Na skwerku obok magistratu kilka świeżych mogił żołnierskich, obok napis: „W bojach o socjalistyczną ojczyznę i niepodległość Polskiej Republiki zginęli śmiercią chrobrych. (…)

W powiecie mamy siedem dużych zakładów pracy — mówi starosta ob. dr Gawlik – wszystkie uruchomione. Wydobywamy już węgiel Na kopalni „Emie”, „.Marcel” i kopalni „Knurów” otrzymujemy benzol z węgla dla walczących armii. W powiecie rybnickim jeszcze toczy się wojna. Całe gminy i wsie są zburzone, pola posiane minami. Zewsząd grozi śmierć.

W mieście panuje jeszcze atmosfera przyfrontowa. Po niebie przelatują eskadry samolotów z czerwonymi gwiazdami na skrzydłach, spoglądam na nie z radością, przyniosły nam wolność.

Nr 17 (865) z 24 IV 1974, s. 4

Pierwsze dni….

KOPALNIA „DĘBIEŃSKO w CZERWIONCE JEDEN Z WIĘKSZYCH ZAKŁADÓW PRZEMYSŁU WĘGLOWEGO W POWIECIE RYBNICKIM („TR” nr 71 z 1 IV 1945 r.)

W czasie okupacji pracowało w kopalni „Dębieńsko” 4 000 robotników; obecnie kopalnia zatrudnia 900 pracowników. W czasie działań wojennych przed kilkoma tygodniami robotnicy, wraz ze swym sztygarem Szymikiem na czele, uniemożliwili wycofującym się Niemcom zniszczenie kopalni.

Tereny Czerwionki przechodziły podczas ciężkich walk z rąk do rąk. Pierwszy raz wkroczyła Armia Czerwona do Czerwionki 25 stycznia. Robotnicy dzień i noc, z narażeniem własnego życia, bronili swego warsztatu pracy, pracowali i czuwali. Dziś kopalnia „Dębieńsko” jest czynna (…) W chwili obecnej z węgla z kopalni „Dębieńsko” odciąga się benzol na potrzeby walczących wojsk radzieckich i polskich.

KRONIKA ŚLĄSKA I ZAGŁĘBIA. LESZCZYNY RYBNICKIE

(„Dz. Zach. nr 53 z 7 IV 1945 r.)

W dniu 25. III. 1945 roku odbyło się w Leszczynach pierwsze zgromadzenie gminy, na którym dokonano wyboru Zarządu Samopomocy „Chłopskiej” w składzie: Piotr Kober.. Sprus, Ryszard Kucharczyk.

KRONIKA ŚLĄSKA I ZAGŁĘBIA. RYBNIK (DZ. nr 56, ? 1945 r.)

Zorganizowany przy Starostwie Rybniku Powiatowy Oddział Propagandy i Informacji wykazuje bardzo ożywioną działalność. W stosunkowo krótkim czasie i w nader trudnych warunkach utworzono w 13 miejscowościach domy kultury, mianowicie: w Chudowie, Dębieńsku, Czuchowie, Paniówkach. Leszczynach, Przyszowicach, Bujakowie, Orzepowicach, Gierałtowicach, Czerwionce, Szczygłowicach, Knurowie i Kamieniu. Kierownikiem Oddziału jest ob. Antoni Grabiec‚ referentem świetlicowym ob. Jan Gacek.

Z WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO. RYBNIK, („.DZ” nr 58 z 12 IV 1945 r.)

Dyrekcja Męskiego i Żeńskiego Gimnazjum im. Karola Miarki w Żorach zawiadamia, że wpisy do niżej podanych zakładów odbywają się domu Kusa przy ul. Szeptyckiego, codziennie godzinach od ? Do 13, do dnia 17. VI. 1945 roku.

Z WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKO-DĄBROWSKIEGO, RYBNIK (,,DZ.” z 24 IV 1945 r.)

20 bm. odbył się w Rybniku Powiatowy Zjazd „Samopomocy Chłopskiej”, na który przybyło około ? delegatów ze wszystkich ośrodków gminnych. Wybrano władze….

Kopiowanie całości lub fragmentów opracowania jest możliwe tylko za zgodą autora. Cytowanie treści opracowania wymaga podania źródła informacji.

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.