Odkąd ludzkość istnieje na świecie, istnieją także choroby, z którymi musimy się borykać.

Dlatego jesteśmy stworzeni do tego by je zwalczać i umieć sobie z nimi radzić, poprzez naukę; doświadczenie niekiedy przykre; a także przez przekaz ustny, a później przez literaturę, aż po wyższe studia medyczne. Już od dawien dawna byli różni znachorzy, medycy, którzy leczyli z różnym skutkiem, ale zawsze dawali ludziom nadzieję. Leczenie wtedy odbywało się w domach, albo trzeba było iść do znachora po jakiś specyfik. W miarę postępu nauki, szczególnie medycyny zrodziła się potrzeba miejsca, gdzie można by leczyć, gdzie można by chorego odizolować od zdrowych, szczególnie w przypadkach zarazy, a takowe miały miejsce niejednokrotnie i gdzie medycyna mogła się rozwijać poprzez odpowiedznie warunki. Zaczęły powstawać pierwsze szpitale. W tej kwestii Rybnik nie był odosobniony bo, już w 1650 roku z inicjatywy Ferdynanda Oppensdorfa powstał pierwszy rybnicki szpital dla kobiet, ale o tym bardzo mało wiadomo, jedne źródła podają że mieścił się przy dzisiejszej ulicy Hallera, tam gdzie później mieszkał weterynarz rzeźni, a inne że na ulicy Rudzkiej. Chciałbym trochę przybliżyć historię Rybnickich szpitali, być może coś pominąłem, ale bardzo mało jest źródeł na ten temat.

Lecznica Spółki Brackiej (Szpital na „Rudzkiej”)

Szpital

{mosimege}

Pierwszym szpitalem z prawdziwego zdarzenia była Lecznica Spółki Brackiej z Tarnowskich Gór. Budowę rozpoczęto w 1857 roku przy ulicy Rudzkiej, a ukończono i oddano do użytku w 1858 roku. Szpital służył wówczas głównie chorym robotnkom okolicznych kopalń i zakładów hutniczych. Według inwentarza z 1864 roku Lecznica Bracka składała się z dwupiętrowego budynku głównego i jednopiętrowej przybudówki, przykryta dachem z blachy cynkowej. W 1858 roku leczono tam 245 chorych. Lekarzem i zarazem kierownikiem szpitala był przez prawie 50 lat tajny radca medycynalny dr Pyrkosch, który mieszkał w budynku późniejszego Magistratu przy Dworcowej (dzisiejszej Miejskiej), zmarł w 1905 roku. W 1902 roku powiększono szpital poprzez przebudowanie jednego skrzydła. W czasie burzy w 1867 roku zerwało dach z blachy cynkowej i trzeba było naprawić szkody, więc zastąpiono blachę tekturą smołowcową. W 1905 roku kierownictwo szpitala objął lekarz knapsztaftowy dr Schon. W 1909 roku zbudowano masywny barak na 30 łóżek dla chorych na choroby zakaźne. W 1911/12 roku zbudowano budynek gospodarczy z kuchnią i pralnią, infirmerję na 120 łóżek, kotłownię z elektryczną centralą (dziś: agregatem prądotwórczym), mieszkanie dla lekarza i kostnicę. W odkupionej willi Nagla urządzono mieszkania służbowe dla inspektora lecznicy i jednego pielęgniarza. Wcześniej wspominana infirmerja zbudowna była na mocnych płytach z betonu z powodu kurzawki.

Szpital

Podczas I Wojny Światowej 1914/18 urządzono w lecznicy oddział chirurgiczny dla rannych żołnierzy, a barak zakaźny przekształcono na oddział dla kobiet i dzieci. W 1919 roku zmarł naczelny lekarz dr Schón, a jego następcą został dr Sachtleben, lekarz z lecznicy brackiej w Rudzie. W 1921 roku powstał oddział okulistyczny, laryngologiczny a także klinika dentystyczna. W 1925 roku w „Lecznicy Brackiej” pracowało 6 lekarzy i jeden praktykant. Lecznica została wyposażona w wszelkie nowoczesne urządzenia i aparaturę m. in. aparat Roentgena, a także powstała wówczas apteka, biblioteka dla lekarzy i dla pacjentów, oraz laboratorium. Lecznica posiadała własną hodowlę świń i uprawy warzyw. Funkcję pielęgniarek pełniło 12 zakonnic kongregacji św. Wincentego a Paulo. Podczas II Wojny światowej szpital ucierpiał i został odremontowany dopiero w 1953 roku. Doktor Franciszek Kabacki z grupą nielicznych współpracowników w szybkim czasie zorganizował personel lekarski i pomocniczy. Pracowano w tedy w bardzo prymitywnych warunkach, wykonywano jednak bardzo poważne zabiegi operacyjne instrumentami wypożyczonymi od lekarzy. Zatrudnionych wtedy było 50 osób w tym 10 lekarzy i ponad 20 pielęgniarek. W szpitalu było 470 łóżek, co było nie wystarczające dla mieszkańców Rybnika i okolic. Początkowo były trzy oddziały: chirurgiczny, wewnętrzny i przeciwgruźliczy, a następnie położniczy, neurologiczny i oddział dla alkoholików. Później powstał jeszcze oddział pediatryczny, a oddział położniczy przeniesiono do szpitala na ul. Powstańców 27, gdzie większość mojego pokolenia przyszła na świat i którego także już niema. Szpital posiadał także prosektorium. Jako ciekawostka trzeba dodać, że w kwietniu 1961 roku. Na terenie szpitala otwarto pierwsze w kraju przyszpitalne lądowisko dla helikopterów. Szpital przetrwał do 2000 roku, po czym został przeniesiony do nowego gmachu w Orzepowicach oddanego do użytku po 23 latach budowy. Na terenie poszpitalnym przy ul. Rudzkiej 13 powstał Kampus. W 2000 roku rozpoczęto prace adaptacyjne obiektów dla Politechniki Śląskiej i w roku akademickim 2000/2001 rozpoczęli naukę pierwsi studenci.

Szpital Juliusz

Szpital

Chronologicznie następnym szpitalem był „Juliusz”. Szpital ten powstał z inicjatywy dr Juliusz Rogera. Roger po wystąpieniu z zakonu Benedyktynów z powodu złego stanu zdrowia, zajął się studiowaniem medycyny i filozofii. Polecony przez księcia Furstenberg przyjął służbę u księcia raciborskiego Wiktora i tym sposobem trafił na Górny Śląsk, gdzie osiadł aż do śmierci. Prowdził praktykę lekarską za darmo, a jeżeli już brał pieniądze to z przeznaczeniem ich na cele sanitarne, przez co jego pokój, bo nie można było tego nazwać gabinetem, był bardzo oblegany przez chorych. Oprócz Juliusz Rogera do powstania szpitala w Rybniku przyczynili się także książe raciborski, powiat rybnicki, który finansował przedsięwzięcie i zapewnił transport i robotników, a także komitet zbierający datki po domach. Niestety Juliusz Roger nie doczekał otwarcia szpitala, gdyż zmarł na zawał serca w lesie koło Rud w 1865 roku. Szpital został otwary w maju 1869 roku, a w 1871 na mocy uchwały Śląskiego Związku Rycerzy Maltańskich przyjęty z wszelkimi ciążącymi na nim obowiązkami. W szpitalu znajdowało się na początku 80 łóżek i służbę pełniło 8 sióstr zakonnych św. Franciszka z Westfalii. W 1894 roku szpital dostał 40 000 marek, przekazanych przez diecezję Munster w Westfalii z kolekty kościelnej. Także miasto, powiat Rybnicki i prywatni ludzie przekazali pieniądze na szpital. Za pieniądze te dokupiono gruntu i wyposażono lepiej szpital. Dobudowano kaplicę i kolejne budynki. Kolejne budynki powstały w latach 1900 i 1901r. W 1906 roku po 34 latach służby zmarł dr Teodor Kremski pełniący służbę w szpitalu. Osoby zasłużone dla szpitala to: hrabia Saurma - Jeltsch, hrabia Walenty Ballestrem, książe raciborski Wiktor, baron Hans de Reitzenstein oraz lekarze dr Fleischer (1869 - 1877r.), dr Ostmann (1878 - 1905), dr Siegl (1878 - 1905), radca medycynalny dr Boretius (lekarz naczelny 1905 - 1922), dr Palka (1922 - 1923), dr Miedniak (1923 - 1925). Szpital był kierowany przez siostrę Teresę do 1893 roku, od 1893r. do 1914r. roku szpitalem kierował siostra Urbana, od 1914r. do 1920r. siostra Triphonia, a od 1920r. do 1925r. roku siostra Demetria. Księdzem w kaplicy przyszpitalnej był ks. kuratus Pampuch. W latach 1939 - 45 Niemcy nie zmienili struktury organizacyjnej pomocy lekarskiej w Rybniku, wprowadzili tylko swoje obowiązkowe ubezpieczenia. Najlepiej wyposażone szpitale przeznaczyli dla wojska. Na czele Urzędu Zdrowia (Gesundheitsamt) stał niemiecki lekarz powiatowy, będący jednocześnie zaufanym lekarzem wszytskich kas chorych. Podczas II wojny światowej szpital „Juliusz” znacznie ucierpiał, dlatego zaraz po wyzwoleniu Rybnika dr Franciszek Kubacki z gronem oddanych sprawie współpracowników zabrali się do uporządkowania zdewastowanego szpitala, gdzie wkrótce, choć w bardzo prymitywnych warunkach wykonywano poważne zabiegi chirurgiczne instrumentami pożyczonymi od lekarzy. Trzeba dodać że ten sam doktor Kubacki organizował w tym samym czasie porządkowanie szpitala Spółki Brackiej. Po wojnie w okresie socjalizmu, szpital dalej pełnił swoją rolę jako Szpital Miejski przy ulicy Rewolucji Październikowej 18. Mieściły się tam oddziały Laryngologiczny, Okulistyczny i Dermatologiczny. Od strony ulicy Rewolucji Październikowej (dziś 3 Maja) dobudowano brzydki, kompletnie nie pasujący do reszty budynek, w którym powstało Pogotowie Ratunkowe. Budynek ten powstał na miejscu, w którym kiedyś znajdowały się chlewnie sióstr Boromeuszek. Siostry te pełniły w szpitalu nie tylko posługę miłosierdzia i zajmowały się gospodarką, ale także były laborantkami. W takiej formie „Juliusz” istniał do 2000 roku. W 2000 roku szpital został przeniesiony do nowo oddanego budynku w Orzepowicach.

Szpital Juliusz

Szpital Juliusz

Obecnie zabytkowe budynki poszpitalne wreszcie po 10 latach, doczekały się adaptacji i nie będą już niszczeć i świecić pustką.

Cdn...

Źródło: „Dzieje Miasta Rybnika” - Franciszka Idzikowskiego

„Przewodnik ziemi Rybnicko – Wodzisławskiej” – Wydawnictwo „Śląsk”