W 2009 roku dzięki informacjom i zaangażowaniu kilku osób udało się odkryć 7 nagrobków naszych byłych rybniczan. Pierwsze sensacyjne odkrycie 6 nagrobków z cmentarza żydowskiego miało miejsce w maju 2009 r. Cmentarz żydowski w Rybniku został zniszczony przez Niemców na początku 1940 roku. Macewami wykładano niektóre ulice w okolicach dworca kolejowego, od strony dzielnicy Meksyk.

Kilka lat temu badacz historii miejscowych Żydów p. Piotr Rakowski był w posiadaniu małego fragmentu żydowskiej macewy, znalezionego w okolicach ul. Szopena. Niestety ten kawałek nagrobka zaginął i do 2009 roku po naszych Żydach w Rybniku nie przetrwało nic, za wyjątkiem kamienic. Na szczęście rodzinie pasjonatów - eksploratorów, czyli „Igiełkom” udało się wydostać 6 poniżej pokazanych kamiennych pamiątek, z jednej z posesji w Rybniku. Nagrobki te zostały przekazane do naszego muzeum pod koniec maja. Else Kornblum, Efraim Kaiser, Berta Erb, Charlotte Brenner, Isidor Lange i Philips Honing to nazwiska i imiona naszych żydowskich mieszkańców sprzed lat. Ich płyty nagrobne nie są już płytami chodnikowymi.

Przekazywanie nagrobków do muzeum

Przekazywanie nagrobków do muzeum

Macewy

Odnalezione nagrobki

Nagrobki są bardzo skromne, bez dat, czy zdobień. Jedynie na macewie Elsy Korblum widać resztki złoceń w wydrążonych literach.

Nic nie zapowiadało, że po kilku miesiącach zostanie odnaleziony jeszcze jeden - tym razem bardzo bogaty – nagrobek. W dodatku w samym sercu miasta! W trakcie obchodów Dni Dziedzictwa Kulturowego w Rybniku, ekipa Zapomnianego Rybnika oprowadzała miłośników historii po naszym schronie na Wawoku. Tematyka schronowa nie koreluje z rybnickimi Żydami w żaden sposób, a jednak to dzięki dniom otwartym na schronie udało się uratować nagrobek Charlotte Prager, córki Efraima Haase, o którym możecie Państwo przeczytać na naszej stronie w artykule o „Żydowskich biznesmenach ”. Zapytacie w jaki sposób polski schron z 1939 roku jest związany z niemiecką Żydówką zmarłą w 1884 roku? Proste: na schronie jeden z oglądających przekazał informację, iż taki nagrobek leży od lat za kioskiem z kluczami przy ulicy Hallera. Leży i nikt nie jest zainteresowany jego wydobyciem.

Wydobywanie macewy

Na szczęście nasi muzealnicy pomogli i duży marmurowy obelisk Charlotte Prager, córki Efraima Haase, urodzonej 1 czerwca 1814 roku, żony czcigodnego Zewa Wolfa, zmarłej 26 lipca 1884 roku, stoi obecnie w rybnickim muzeum. Macewa pani Prager posiada napisy w języku niemieckim (zgodnie z wymogami państwa pruskiego) oraz w hebrajskim.

Wydobywanie macewy

Macewa Charlotte Prager

W jaki sposób ten wielki obelisk znalazł się w tym miejscu nie wiemy. Do jego podniesienia był potrzebny dźwig, co możecie państwo zobaczyć na filmie nakręconym przy jego wydobywaniu. Mało prawdopodobne jest więc, by ktoś go tam przeniósł ręcznie. Można założyć, iż nagrobek przeleżał tam od czasów wojny, gdyż wówczas likwidowano cmentarz żydowski i wtedy Niemcy wywozili macewy wyrzucając w różnych częściach miasta (np. do stawku, który znajdował się na miejscu obecnego parkingu przy ul. Brudnioka). Z tej strony chciałabym jeszcze raz podziękować rodzinie „Igiełek” za to, że wiedzieli gdzie patrzeć, co zobaczyć i jak wydobyć. Dziękuję także anonimowemu zwiedzającemu za to, że podjął ze mną dyskusję o rybnickich Żydach i tym samym przypomniało mu się, iż lata temu widział macewę w ziemi przy targowisku.

Dziękuję naszemu muzeum, za to że wzięło pod opiekę te pamiątki po rybnickich Żydach.

Na koniec dodam, iż informacja o rybnickich odkryciach ukazała się na stronach wielu instytucji zajmujących się tematyką żydowską, jak choćby Muzeum Historii Żydów Polskich (www.sztetl.org.pl ) czy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (www.polin.org.pl ), oraz na stronie www.kirkuty.xip.pl

Małgorzata Płoszaj