Związek Strzelecki (1919 - 1939).

"Organizacja społeczno - wychowawcza. Nawiązywał do tradycji Związku Strzeleckiego z lat 1910 - 1914. Zrzeszał pozaszkolną, przedpoborową młodzież, głównie wiejską i rzemieślniczą. Prowadził działalność w zakresie wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego. Podlegał Ministerstwu Spraw Wojskowych. Należał do Polskich Związków Sportowych. Ściśle związany z obozem J. Piłsudskiego. Terytorialna struktura organizacyjna Związku Strzeleckiego odpowiadała wojskowo administracyjnemu podziałowi państwa. W 1939 ZS liczył ok. 500 tys. członków, którzy w czasie 'kampanii wrześniowej 1939' wykonywali zadania zlecone przez władze wojskowe."

W 1990 powstały dwa związki strzeleckie nawiązujące do tradycji Związku Strzeleckiego sprzed I i II wojny światowej. Jednemu z nich patronuje Ministerstwo Obrony Narodowej, drugiemu patronowała Konfederacja Polski Niepodległej. Dzisiaj istnieje kilkanaście Związków, spośród których największy to Związek Strzelecki "Strzelec" Organizacja Społeczno - Wychowawcza, działająca pod patronatem Ministerstwa Obrony Narodowej. ""

"Formowanie pierwszych oddziałów strzeleckich i sprawa tajnego Rządu Narodowego" 30 lipca 1914 r., gdy Austro - Węgry i Serbia prowadziły już działania zbrojne, a wybuch wojny światowej stanowił tylko kwestię godzin, zostały wydane pierwsze rozkazy mobilizacyjne. Były one skierowane do związków, a także do drużyn strzeleckich, które postanowiły się również podporządkować Piłsudskiemu jako komendantowi głównemu. Koncentracja oddziałów strzeleckich i drużyn została wyznaczona w Krakowie, w budynkach powystawowych, w parku Oleandry. Napływ ochotników był liczny. W pierwszym tygodniu sierpnia stawiło się już około 3000 strzelców i drużyniaków. 3 sierpnia 1914 r. z napływających ochotników zostały utworzone najpierw kompania kadrowa, a następnie batalion strzelecki. Siły te wyruszyły na teren Królestwa Polskiego, w kierunku na Kielce, dokąd dotarły po kilku dniach. Nastąpiło to bez przeszkód ze strony armii rosyjskiej, która w pierwszym okresie wojny zamierzała podejmować w lewobrzeżnej części Królestwa Polskiego jedynie działania osłonowe. "Tymczasem w Krakowie pod kierunkiem Mieczysława Trojanowskiego trwała dalsza mobilizacja ochotników i tworzenie nowych kompanii marszowych. Zostały one następnie przerzucone do Królestwa Polskiego i połączyły się z działającym tam już batalionem. 18 sierpnia w rejonie Bolmin - Rykoszyn nastąpiła reorganizacja połączonych sił i powstał 1 pułk strzelców, na którego czele stanął Piłsudski. Świeżo utworzony pułk znalazł się od razu w trudnym położeniu, wynikłym częściowo ze słabego uzbrojenia (głównie w dostarczone przez władze austriackie przestarzałe, jednostrzałowe karabiny Werndla) i niedostatecznego stanu wyposażenia, przede wszystkim jednak z kłopotliwej sytuacji politycznej. Piłsudski wkraczając wraz ze swoimi oddziałami do Królestwa Polskiego miał nadzieję, że wzbudzi entuzjazm społeczeństwa i doprowadzi do wybuchu powstania przeciw Rosji. Po wymarszu oddziałów strzeleckich na teren Królestwa Polskiego Piłsudski ogłosił sensacyjną, ale całkiem zmyśloną wiadomość o ukonstytuowaniu się w Warszawie polskiego tajnego Rządu Narodowego i o jego uznaniu przez oddziały strzeleckie. Do podjętej przez niego akcji społeczeństwo zaboru rosyjskiego odniosło się jednak nieufnie i nie udzieliło jej masowego poparcia. W tej sytuacji znalazła się ona w próżni i nad oddziałami strzeleckimi zawisła groźba likwidacji. Wynikała ona z ultimatum władz ustriackich, które zażądały zaprzestania samozwańczych poczynań i zapowiedziały wcielenie oddziałów strzeleckich do armii austro - węgierskiej."

Opracowano na podstawie materiałów z tej strony.